'KELAM' ve 'SUSKUNLUK' HAKKINDA DEĞİNİLER*

Adil OKAY

'KELAM' ve 'SUSKUNLUK' HAKKINDA DEĞİNİLER*

Dağarcığım genişlediği halde sözcüklerim bitiyor. Yaş alıp gördükçe,  gözleyip okudukça, velhasıl heybemdeki "bilgi ve hatıra yükü" arttıkça, "yeterince bilmediğimi" ve kullandığım sözcüklerin kuraklaştığını anlayıp daha az konuşur oluyorum. Yeni bir sözüm yoksa; kendimi tekrara yol açıyorsa dediklerim veya duvara konuştuğum, suya yazdığım hissine kapılıyorsam yazmaktan – konuşmaktan imtina edip "susmayı" tercih ettiğim oluyor.

Uzun zaman önce Alan Parker'in yaptığı 'Birdy' adlı bir "suskunluk filmi" izlemiştim. Filmde, Vietnam Savaşı'nda birlikte olan iki arkadaş Birdy ve Al, savaşın ardından evlerine dönmüştür. Ama Birdy, Al gibi kendini toplayamamış, içine kapanmış ve giderek suskunluğa gömülmüştür. Savaş sonrası sağ kalanlarda görülen psikolojik yıkım, travma çok işlenen bir konudur. Erich Maria Remarque'un "Dönüş Yolu" adlı romanı da aynı temayı başarıyla işleyen bir eserdi. Filmi izlerken bu romanı anımsamıştım. İlk öykü kitabım 'Mültecinin Bunalımı'nda da aynı temada birden fazla öyküm vardı.  Çok uzun zaman geçti aradan ama yine de Birdy'deki suskunluğun gücünü unutamadım. Filmin sonunda, yanlış anımsamıyorsam, Al, Birdy'ye artık konuşması yoksa gerektiğini söyler.

Israrlar sonucu konuşan Birdy'nin verdiği yanıt etkileyicidir:

"İyi ama Al, kime nasıl ve niye konuşayım... Onlar beni - bizi anlamaz ki..."

Yakın zaman önce kaybettiğimiz son Abdal'lardan Neşet Ertaş, kendisiyle görüşmeye gelen bir gazeteciye, "Bende kelime az, azdan çok anlar mısın" demiş. Azdan çok anlayabilsek keşke. Suskunluğumuzun arkasında yatan tarihi bilebilsek.

 

Ya da sanatçıların az sözcükle, mısraıyla, notayla, taşla, boyayla, fotoğrafla, figürle çıkardıkları "Ses"i, "Gürültü Kirliliği"nde yitirmesek.

 

Yıllar önce, "Hatırlıyor musun, bazen birbirimizin gözlerine bakıp susardık. Seninle konuşmak da susmak da güzeldi. Şimdi olduğu gibi." diye yazdığımda, bu "suskun" günleri mi sezmiştim bilemiyorum? Ama kimi zaman şiddetle ihtiyaç duyduğumuz suskunluk (ve sessizlik) hakkında o kadar çok aforizma var ki.

 

'Varoluş' hakkında yüz binlerce cümle kuran dönemin filozoflarına, "Bu kadar söze ne gerek var", diye tepki gösterenYunus Emre'ye, "siz olsaydınız 'varoluşu' nasıl anlatırdınız" diye sormuş müritleri.  

O da iki tümceyle anlatmış: "Ete kemiğe büründüm, Yunus diye göründüm..."

 

Şems-i Tebrizi, "Sığ suları en hafif rüzgârlar bile coşturabiliyor. Derin denizleri ise ancak derin sevdalar. Anladım ki, derin ve esrarengiz olan her şey susuyor. Anladım ki susan her şey derin ve heybetli." dedikten sonra, "Ne çok cümle kurdum meramımı anlatırken" diye üzülmüş müdür? 

 

"Bazen susmak, söylenen bir sürü sözden çok daha fazlasını ifade eder" diyen Montesquieu, tamamen ve her konuda "susmayı"  salık vermiyordu hiç kimseye. "Gibi yapmak" değil, iş işten geçtikten sonra değil, "zamanında konuşmak erdemdir" demek istiyordu kanımca. Ya da ben böyle yorumlamayı tercih ediyorum.

 

Yazar Ümran Düşünsel'in, "O kadar ağır ki günler, bir cümle kursam sahtekârlık yapmış sayacağım kendimi, susmam ondan." demesinin nedeni ne olabilir? Günlerin, kangünler'e dönüşmesi midir sadece suskunluğunun nedeni veya öykülerindeki damıtmayı günlük hayatta da uygulamaya başlaması mı? Yoksa biriktirdiği hatıraların – hayatların ağırlığı mı?

 

Şeyh Şadi Şirazi, "İki şey insanı çileden çıkarır; söylenecek yerde ağız açmamak; susulacak yerde lakırdı etmek..." derken hangi birikimden yola çıkmış ve bu sonuca varmıştır?

 

"Sanat acılardan besleniyor, ölümler harf ve sözcüklere, cümlelere ekleniyor. Aşk ve yalnızlığı anlatan iç döküşler ne kadar zavallı kalıyor." diye seslenirken yazar Göksu, Iris Murdoch, "Denize yumurtlamak için dönen canlılar gibi, her sanatçı girmek zorunda olduğu bir suskunluğun hayalini kurar" derken imkânsızı mı düşlüyordu.

 

Peki, edebiyat tarihinde sözcükleri damıtma aşamasından,  tamamen suskunluğa geçen yazarların, örneğin: Arthur Rimbaud, J. D. Salinger, Clement Cadou, Robert Walser, Juan Rulfo, Felipe Alfau, Bobi Bazlen, Ferrer Lerin, Joseph Joubert, Herman Melville, Edmundo de Bettencourt, Jacques Vaché'nin gizemi nedir.

 

Derida, "Modern zamanlarda, susmak da bir konuşma biçimidir" derken, zulüm erkine güzelleme yapmak yerine, susmak daha değerlidir diye düşünmüş müdür?

 

Benliği benzer sözcüklerden örülü insanların 'diyalog' adı altında 'monolog'larını dinlemek ne kadar yorucu değil mi? Halil Cibran, "Gevezeliği bilgi, susmayı cehalet ve yapmacıklığı sanat zannedenlerden uzağım..." derken, "ben' ile başlayan fotokopi sözcükleri dinlemekten, soru sormayı bilmeyen ve biteviye konuşan insanlardan yorulduğunu mu anlatmak istemiştir.

 

Susmayı - dinlemeyi bilmeyen insan, yalnız kalmayı da beceremez değil mi? Richard Sennett, "Bir insan yalnız olmayı beceremiyorsa, başkalarıyla bir arada olmayı da beceremez" derken; Andre Gide de, "Kendilerini tek başına kalmış bulmaktan korkan insanlar, kendilerini hiç bulamazlar" der.

 

 Oscar Wilde'in, "Her zaman yararlıdır soru sormak ama her zaman yararlı değildir yanıt vermek." saptaması da salt bir aforizma değildir. Önünde arkasında atılmış, yontulmuş, damıtılmış binlerce sözcük vardır.

 

Sahi ya artık herkes "Hayatım roman!" diyor ve anlatmaya başlıyor.

Velhasıl "Bir sor, bin ah işit" hali.

Roman olabilmek... ne kadar da göreceli değil mi?

"Kelam mı, suskunluk mu" sorusu gibi.

 

Bu 'kangünler'de, 'kan'ı ve 'kandöken'i işaret edebilmek, betimleyebilmek, eğer bunu yapamıyorsak -havadan sudan konuşmak yerine- "susmak", asıl bilgelik bu değil midir?

 

Deniz Faruk Zeren'in, "Evreka" adlı şirinden iki mısra yanıt veriyor kendime yönelttiğim sorulara: "Uzun lafın kısasıyım komşular / Dillenirim konuşkanlar susarken."

 

Ve en nihayet bir Kızılderili atasözüyle toparlamaya çalışayım diyeceklerimi:

"Dur dinle. Hep konuşursan hiçbir şey duyamazsın."

 

okayadil@hotmail.com

*Sancı Kültür Sanat Dergisi,Mart- Nisan 2016.

 

25.04.2016 (Adil OKAY)

Yorumlar (0)

Yorum Yaz

DİĞER YAZILAR

DÜNYA YANIYOR… PEKİ KİM NASIL SÖNDÜRECEK !?

Mersin gümüşkum tabiat parkında ölüm makinesi

30-yildir-cocuklarini-arayan-mektup-arkadasim-mehmet-gok-tarsus-hapishanesinde-hayatini-kaybetti

SİYASİ İKTİDARLA SERMAYE SINIFI SANATA DÜŞMANLIKTA YARIŞIYOR

Sanat cesaret ister...

“ZAMANA ADANMIŞ YÜZLERİMİZ”*

"TUTSAKLARIN DÜŞLERINI GÖRÜNÜR KILMAK... "

İçeriden Dışarıya Fotoğraf TUTSAKLARIN DÜŞLERİNİ GÖRÜNÜR KILMAK

Hapishanede yasaklanan romanım hakkında

Hapishaneden gelen kitap tanıtımı

Bir bebeğin tutsak babasını anlattığı yazı: BABAMA KAVUŞMANIN DİĞER ADI PERŞEMBE

Evrim Konak yazdı : Gebze Kadın hapishanesinde İşkenceye uğruyoruz!

Yazar Adil Okay'ın yasal kitabı Gaziantep Hapishanesinde yasaklandı

AÇLIK GREVLERİ VE NE YAPMALI

Politikada "Kiç", Ekranlarda "Kiç", Aşk'ta "Kiç"*

DEVLET AKLI KÖTÜLÜK ÜRETİYOR*

hapishaneden gelen bu feryada kulak veriniz

YENİ AÇILACAK CEZAEVLERİ VE MAHPUSLARA DAYATILAN MODERN KÖLELİK*

"SINIRLAR, TOPRAĞIN YARA İZLERİDİR".

John Berger'i uğurlarken

YAZIK ÇOK YAZIK

"NE ALLAH NE HUKUK KORKUSU VAR. BİZE KALAN DİRENMEK ELBETTE. "

Eylül’e Çirkinleme…

VEDAT TÜRKALİ'NİN EVİNDE GEÇİRDİĞİM 3 GÜN ve "SEVDALINIZ KOMÜNİSTTİ"

ASLI ERDOĞAN, İNAN KIZILKAYA VE ZANA KAYA İLK DEĞİLLERDİ...

NE MİNARE GÖLGESİ NE POSTAL SESİ... AL BİRİNİ VUR ÖTEKİNE...

WERNİCKE KORSAKOFFLULAR'LA GEÇİRDİĞİM BİR HAFTA...

SOYKIRIMIN TANINMASI VE ÖZÜR MESELESİNDE DOĞRU TAVIR NEDİR

İNKÂR YA DA KÖTÜLÜĞÜN ABADI

MİNE KIRIKKANAT BU KADAR GERİCİ VE BU KADAR CAHİL MİYDİ?

LAİKLİK... AKP'NİN AMACI NE Kİ... NE YAPMALI..

Müebbetlik Tutsak Zeynep Avcı'dan mektup var

Ganime Gülmez'in yeni kitabım ' hapishanelere esinti yollayalım' için yazdığı makale

HAPİSHANELERE ESİNTİ YOLLAMAK

T.C. KİMLİĞİ İŞKENCE TECAVÜZ VE ONUR!..

KUŞLAR BİLE TEDİRGİNKEN

HAPİSHANELERDE BASKILAR NEDEN ARTIYOR

ANKARA KANA BOYANDI DEVLET KAYBOLDU

DEFNE NEDEN İNTİHAR ETTİ? ( 8 MART İÇİN)

DUVARIN İKİ YANINDA FOTOĞRAFLA EDEBİYATIN BULUŞMASI

CUMHURBAŞKANI BENİ - BİZİ HEDEF GÖSTERMİŞ

Hapishanelere Esinti Yollayalım

SİBEL ÖZBUDUN'A SELAM

MİCHEL TOURNİER VE TAHSİN YÜCEL'İ KAYBETTİK

BU GÜN KARNE GÜNÜYMÜŞ

DİHA'nın benimle yaptığı söyleşi

AÇLIK GREVİNE KATILIYORUM...

BEN DE HASTA TUTSAKTIM BİR ZAMANLAR

batıdan neden ses çıkmıyor diye sormayın artık

2015'İN SON YAZISI GANİME GÜLMEZ'DEN.

TKPML, MLKP ve DHKP-C davalarından toplam 10 kadın tutsak- mektup

15. YILINDA BAŞKA BİR 19 ARALIK'TA!

RAHMET DİLEKLERİM TÜKENDİ HASAN PULUR'A KALMADI

BU ÜLKEDE YÜZLERCE GAZETECİ ZİNDANLARA TIKILDI

EDEBİYATIN DİRENİŞİ Mİ... DİRENİŞ EDEBİYATI MI...

CİZRE'DEN SONRA ŞİMDİ DE SİLVAN'DA KATLİAM

SANATÇI TARİHE NASIL NOT DÜŞER VE 'SOL' SOSUNA BANMIŞ ELEŞTİRİLER

KİME NEDEN OY VERECEĞİM

SURUÇ'TAN AĞRIMIŞKEN ŞİMDİ DE ANKARA

SENNUR ABLA'YI (SEZER) KAYBETTİK

SAVAŞ BARIŞ ve SANAT *

BABAMIN DAKTİLOSU*

İSRAİL TÜRKİYE - GAZZE - CİZRE VE ÖLÜ BEDENLERİ BUZDOLABINDA SAKLANAN ÇOCUKLAR

EKİN VAN İÇİN YAZDIKLARIMA TEPKİLER VE TEHDİTLER HAKKINDA...

HAPİSHANELERE ESİNTİ YOLLAYALIM!

ÖLÜ BEDENİMİZİ ÇIRILÇIPLAK SOKAĞA ATANLAR

YAZ SICAKLARI VE OKUMAK

EREN KESKİN'E ÖDÜL

siz siz olun MHP'liler değişti demeyin.

ÇEVREMİZDEKİ YARATIKLAR!

BEN BİR AĞAÇ'TIM'... *

HASTA TUTSAKLAR REHİN OBJESİ DEĞİLDİR!

HASTA TUTSAK AYNUR'UN YEŞİL YAPRAĞI *

DÜNYA MÜLTECİLER GÜNÜ için 18 YILLIK MÜLTECİDEN BİRKAÇ SÖZ

DAĞ KOKUSU' VEYA 'KALBİNİ ARAYAN KAVMİN ÖYKÜLERİ'

BİR YAZARDAN CUMHURBAŞBAKANA AÇIK MEKTUP

MAHPUS HAKLARI EL KİTABI'NA DİPNOT

ÜMRAN DÜŞÜNSEL'İN ' KIRIK PATİKA'LARI *

HDP'YE SALDIRILAR HAKKINDA

FATMA TOKMAK ÖLÜYOR... DUYUYOR MUSUNUZ...

UTANGAÇ KAPİTALİZM SAVUNUCULARI !

BU GÜN 700 MÜLTECİ BOĞULDU... DONDU.. ÖLDÜ...

1915: SOYKIRIM MI, BÜYÜK FELAKET Mİ, KATLİAM MI?

İMZA GÜNLERİ, YAYINEVLERİ VE SANATÇIYA SAYGI HAKKINDA

ÖMER LEVENTOĞLU VE 'DAĞ MEDENİYETİ' YA DA 'ANTİ- TAHAKKÜM'

SEKS İŞÇİLİĞİ Mİ SEKS KÖLELİĞİ Mİ YOKSA HEPSİ Mİ?

ADI ÖZGECAN'DI...

YENİ YIL MESAJIM...2015 Dileklerim

ALTTA KALANIN CANI ÇIKSIN = NEOLİBERALİZM

FİKRET BAŞKAYA 'KADAVRA AKADEMİSYENLER'E KARŞI

FETHULLAH GÜLEN'E SALDIRI MI... ÇETELER SAVAŞI MI?

' ELLER VE YÜZLER '

BİRGÜN, CUMHURİYET, EVRENSEL VE ÖZGÜR GÜNDEM YASAKLANDI MI?

Müebbet hapse mahkum kadın :Resmiye Vatansever

VALİZİNİ KARISINA HAZIRLATAN ERKEK ' FAŞİST ' SAYILIR MI ?!

' ÖLÜM VARDİYASI' VE 'KARAELMAS PUSUDA'

40 ŞAİRE SORDUM 40 KAPININ TILSIMINI

ADİL OKAY'IN "KAPILAR" FOTOĞRAF SERGİSİ "40 ŞAİR 40 FOTOĞRAF